
Luật Đất đai 2024 và Luật Nhà ở 2023 phân biệt rõ ba nhóm: Việt kiều còn quốc tịch Việt Nam, người gốc Việt và người nước ngoài. Quyền mua nhà, giới hạn 30% và thời hạn 50 năm.
Nhiều kiều bào muốn mua một căn nhà ở quê hương, để về thăm gia đình, chuẩn bị cho tuổi già hoặc đầu tư. Nhiều chuyên gia nước ngoài làm việc tại TP.HCM và Bình Dương cũng cân nhắc mua căn hộ thay vì thuê dài hạn. Quy định pháp luật cho từng nhóm khác nhau khá nhiều, và việc hiểu nhầm có thể dẫn đến những giao dịch rủi ro như nhờ người thân đứng tên hộ. Bài viết tổng hợp các điểm chính theo Luật Đất đai 2024 và Luật Nhà ở 2023, cùng có hiệu lực từ 1/8/2024.
Ba nhóm, ba mức quyền khác nhau
Pháp luật hiện hành phân biệt:
- Người Việt Nam định cư ở nước ngoài còn quốc tịch Việt Nam: là công dân Việt Nam, có quyền và nghĩa vụ sử dụng đất như cá nhân trong nước theo Luật Đất đai 2024.
- Người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài (không còn quốc tịch Việt Nam): được mở rộng quyền so với trước, theo Điều 44 Luật Đất đai 2024.
- Người nước ngoài: được sở hữu nhà ở theo các điều kiện và giới hạn của Luật Nhà ở 2023.
Việt kiều còn quốc tịch Việt Nam
Đây là nhóm có quyền rộng nhất. Theo Luật Đất đai 2024, người Việt Nam định cư ở nước ngoài có quốc tịch Việt Nam được xem như cá nhân trong nước về quyền sử dụng đất. Họ có thể nhận chuyển nhượng, nhận tặng cho, nhận thừa kế quyền sử dụng đất và nhà ở như công dân sống trong nước.
Điều quan trọng là chứng minh được quốc tịch Việt Nam, thường bằng hộ chiếu Việt Nam còn giá trị hoặc giấy tờ chứng minh quốc tịch theo quy định. Người có hai quốc tịch, trong đó có quốc tịch Việt Nam, nên chuẩn bị đầy đủ giấy tờ này trước khi giao dịch.
Người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài
Luật Đất đai 2013 chỉ cho phép nhóm này nhận quyền sử dụng đất thông qua việc mua nhà ở gắn liền với đất hoặc nhận quyền sử dụng đất ở trong dự án phát triển nhà ở. Theo khoản 1 Điều 44 Luật Đất đai 2024, người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài được phép nhập cảnh vào Việt Nam thì được sở hữu nhà ở gắn liền với quyền sử dụng đất ở tại Việt Nam, và có quyền sử dụng đất ở do nhận chuyển quyền sử dụng đất ở trong các dự án phát triển nhà ở.
Phạm vi và điều kiện cụ thể cho từng loại giao dịch còn phụ thuộc vào văn bản hướng dẫn, nên trước khi mua nhà phố hay đất ngoài dự án, người gốc Việt nên hỏi ý kiến luật sư hoặc Văn phòng đăng ký đất đai nơi có nhà đất.

Người nước ngoài: được mua gì
Theo Luật Nhà ở 2023 (báo Pháp Luật TP.HCM tổng hợp), cá nhân nước ngoài được phép nhập cảnh vào Việt Nam, không thuộc diện được hưởng quyền ưu đãi, miễn trừ ngoại giao, lãnh sự, có thể sở hữu nhà ở thương mại, gồm căn hộ chung cư và nhà ở riêng lẻ, thông qua:
- Mua, thuê mua nhà ở thương mại của chủ đầu tư dự án.
- Nhận tặng cho, nhận thừa kế nhà ở.
Người nước ngoài không được mua nhà ở trong dự án thuộc khu vực cần bảo đảm quốc phòng, an ninh. Việc thanh toán phải thực hiện qua tổ chức tín dụng hoặc chi nhánh ngân hàng nước ngoài hoạt động tại Việt Nam.
Giới hạn 30% và 250 căn
Luật Nhà ở 2023 đặt giới hạn số lượng nhà ở người nước ngoài được sở hữu:
- Căn hộ chung cư: tổ chức, cá nhân nước ngoài sở hữu không quá 30% số căn hộ trong một tòa nhà chung cư (Điều 19). Nếu tòa nhà có nhiều đơn nguyên hoặc nhiều khối chung khối đế, giới hạn 30% áp dụng cho từng đơn nguyên, từng khối theo hướng dẫn tại Nghị định 95/2024/NĐ-CP.
- Nhà ở riêng lẻ: không quá 250 căn (gồm biệt thự, nhà liền kề) trong một khu vực có quy mô dân số tương đương một đơn vị hành chính cấp phường.
Khi một dự án đã hết "room" cho người nước ngoài, người mua nước ngoài không thể đứng tên căn hộ trong tòa đó nữa. Vì vậy, nên hỏi chủ đầu tư về số lượng còn lại trước khi đặt cọc.
Thời hạn sở hữu: 50 năm, gia hạn một lần
Cá nhân nước ngoài được sở hữu nhà ở không quá 50 năm kể từ ngày được cấp giấy chứng nhận, và có thể được gia hạn một lần không quá 50 năm nếu có nhu cầu. Thời hạn sở hữu được ghi trên giấy chứng nhận.
Trước khi hết thời hạn, chủ sở hữu phải bán hoặc tặng cho nhà ở cho đối tượng được phép sở hữu. Người nước ngoài sở hữu nhà ở được quyền cho thuê, nhưng phải thông báo cho cơ quan quản lý nhà ở trước khi cho thuê và nộp thuế đối với thu nhập từ cho thuê.
Một trường hợp đặc biệt: người nước ngoài kết hôn với công dân Việt Nam đang sinh sống tại Việt Nam có quyền sở hữu nhà ở như công dân Việt Nam.
Những rủi ro cần tránh
- Nhờ người thân đứng tên hộ: cách làm phổ biến trước đây nhưng rủi ro cao khi người đứng tên qua đời, ly hôn, nợ nần hoặc đơn giản là không muốn trả lại. Với quyền được mở rộng như hiện nay, hãy cân nhắc mua đứng tên chính mình nếu đủ điều kiện.
- Mua dự án đã hết room người nước ngoài: hợp đồng có thể không được công chứng hoặc không được cấp giấy chứng nhận.
- Chuyển tiền không đúng kênh: khoản thanh toán cần đi qua ngân hàng tại Việt Nam để có chứng từ hợp lệ.
- Không ủy quyền đúng cách khi ở xa: nếu không thể có mặt, hãy lập giấy ủy quyền có công chứng hoặc chứng thực hợp lệ, ghi rõ phạm vi.
Tóm tắt
Việt kiều còn quốc tịch Việt Nam có quyền như công dân trong nước. Người gốc Việt được mở rộng quyền theo Điều 44 Luật Đất đai 2024. Người nước ngoài được mua nhà ở thương mại trong dự án với giới hạn 30% căn hộ mỗi tòa, 250 nhà riêng lẻ mỗi khu vực tương đương một phường, và thời hạn 50 năm có thể gia hạn. Mỗi nhóm cần chuẩn bị giấy tờ riêng, và nên kiểm tra kỹ trước khi đặt cọc.
Mua nhà đứng tên chính mình, đúng quy định, luôn an toàn hơn nhờ người khác giữ hộ.
Ảnh: Bờ sông Sài Gòn về đêm (Gurval Le Bouter, CC BY 2.0, Wikimedia Commons); hình minh họa giao dịch, tư liệu.
